زردی نوزاد یکی از شایعترین مشکلات دوران نوزادی است و بیشتر والدین در روزهای اول تولد با آن مواجه میشوند. مشاهده زرد شدن پوست نوزاد یا سفیدی چشم او می تواند برای والدین نگران کننده باشد، اما واقعیت این است که در بیشتر موارد زردی نوزاد طبیعی و موقتی است. با این حال، در شرایط خاصی، زردی میتواند خطرناک باشد و نیاز به معاینه و درمان فوری توسط متخصص اطفال دارد.
در این مقاله به طور کامل توضیح میدهیم که زردی نوزاد چیست، چه زمانی طبیعی است، چه زمانی خطرناک میشود و والدین باید به چه علائم هشداردهندهای توجه کنند.
یرقان نوزاد چیست؟
یرقان در نوزاد به شرایطی گفته می شود که در آن پوست و سفیدی چشم نوزاد زرد می شود. این تغییر رنگ به دلیل افزایش ماده ای به نام بیلی روبین در خون نوزاد اتفاق می افتد.
بیلی روبین نتیجه تجزیه طبیعی گلبول های قرمز خون است. کبد مسئول حذف این ماده از بدن است، اما کبد نوزادان - به ویژه در روزهای اول زندگی - هنوز به بلوغ کامل نرسیده است و ممکن است نتواند بیلی روبین را سریعاً حذف کند. در نتیجه، سطح بیلی روبین افزایش می یابد و زردی ایجاد می شود.
چه زمانی زردی طبیعی نوزاد ظاهر می شود؟
در اکثر نوزادان سالم، زردی معمولاً بین روز دوم و چهارم تولد ظاهر میشود و به تدریج ظرف یک تا دو هفته فروکش میکند. این نوع زردی "یرقان فیزیولوژیک" نامیده می شود و معمولا برای نوزاد خطرناک نیست.
در نوزادان نارس، زردی ممکن است کمی دیرتر برطرف شود، اما همچنان می تواند طبیعی باشد. البته زیر نظر پزشک.
چه زمانی زردی نوزاد خطرناک می شود؟
اگرچه بیشتر موارد زردی بی ضرر هستند، اما در برخی موارد زردی می تواند نشانه ای از یک مشکل جدی باشد. زردی نوزاد در موارد زیر خطرناک تلقی می شود:
- یرقان در 24 ساعت اول پس از تولد ظاهر می شود
- شدت زردی به سرعت افزایش می یابد
- زردی بیش از دو هفته در نوزادان ترم باقی می ماند
- سطح بیلی روبین بالاتر از حد مجاز است
- یرقان با علائم غیر طبیعی دیگری همراه است
در چنین شرایطی، معاینه فوری توسط متخصص اطفال ضروری است.
علائم هشدار دهنده زردی خطرناک در نوزادان
والدین باید نسبت به برخی علائم حساس باشند، زیرا این علائم میتواند نشان دهنده زردی شدید یا خطرناک باشد:
1. زردی شدید پوست و چشم
اگر زردی از صورت به شکم، دست ها و پاها سرایت کند یا رنگ زرد بسیار شدید باشد، می تواند نشانه بیلی روبین بالا باشد.
2. بی حالی و خواب آلودگی غیر طبیعی
کودکی که بیش از حد خوابآلود است، به سختی از خواب بیدار میشود یا تمایل کمی به شیر خوردن دارد، باید فوراً توسط پزشک معاینه شود.
3. گریه های زیر و غیر معمول
گریه تند، کم یا غیرمعمول می تواند علامت هشدار دهنده زردی شدید باشد.
4. تغذیه ضعیف یا امتناع از شیردهی
کاهش اشتها یا مکیدن ضعیف می تواند نشانه ای از تأثیر زردی بر سیستم عصبی کودک باشد.
5. ادرار تیره یا مدفوع کم رنگ
ادرار نوزاد باید شفاف باشد و مدفوع باید رنگ طبیعی داشته باشد. ادرار تیره یا مدفوع بسیار روشن می تواند نشانه مشکل کبد یا زردی غیر طبیعی باشد.
چرا زردی شدید خطرناک است؟
اگر سطح بیلی روبین بیش از حد افزایش یابد و درمان نشود، ممکن است وارد مغز کودک شود و باعث عارضهای جدی به نام مایع جمجمهای مغزی نخاعی شود. این وضعیت می تواند منجر به آسیب دائمی مغز، اختلالات شنوایی، مشکلات حرکتی و حتی مرگ شود.
خبر خوب این است که با تشخیص به موقع و درمان صحیح می توان از این عوارض به طور کامل پیشگیری کرد.
عوامل افزایش دهنده خطر زردی نوزاد
برخی از نوزادان نسبت به سایرین بیشتر مستعد ابتلا به زردی شدید هستند، از جمله:
- نوزادان نارس
- کودکان با وزن کم هنگام تولد
- ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد
- سابقه زردی شدید در کودکان قبلی
- تغذیه ناکافی با شیر مادر
- عفونت ها یا بیماری های زمینه ای
در این موارد، نظارت دقیقتر بر سطح زردی بسیار مهم است.
یرقان خطرناک چگونه تشخیص داده می شود؟
تعیین شدت زردی فقط با نگاه کردن به پوست نوزاد کافی نیست. متخصص اطفال با استفاده از:
- دستگاهی برای اندازه گیری زردی روی پوست
- آزمایش خون برای اندازه گیری دقیق بیلی روبین
می تواند شدت زردی را تعیین کند و تصمیم بگیرد که آیا به درمان نیاز است یا نه.
درمان زردی نوزاد چگونه است؟
درمان زردیبه شدت آن بستگی دارد. روش های درمانی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- افزایش تغذیه کودک برای حذف بهتر بیلی روبین
- فتوتراپی (نور درمانی) که یکی از موثرترین و ایمن ترین روش های درمان زردی است
- در موارد بسیار نادر، تبادل خون
درمان باید زیر نظر پزشک انجام شود و از درمانهای خانگی غیرعلمی باید اجتناب شود.
آیا زردی نوزاد همیشه نیاز به درمان دارد؟
خیر. بسیاری از نوزادان فقط نیاز به بررسی و پیگیری دارند و زردی آنها به طور طبیعی برطرف می شود. نکته مهم این است که تعیین اینکه آیا زردی نیاز به درمان دارد یا خیر، باید توسط متخصص اطفال انجام شود، نه بر اساس حدس و گمان والدین یا توصیه دیگران.
نقش والدین در پیشگیری از زردی شدید
والدین می توانند با رعایت نکات زیر به کاهش خطر زردی شدید کمک کنند:
- شروع شیردهی در ساعات اولیه تولد
- شیردهی منظم و کافی
- در صورت مشاهده علائم غیرطبیعی به پزشک مراجعه کنید
- پیگیری و انجام به موقع تست های توصیه شده
خلاصه
زردی در نوزادان در بیشتر موارد طبیعی و بی ضرر است، اما در برخی شرایط می تواند به یک مشکل جدی تبدیل شود. آگاهی والدین از علائم هشدار دهنده، مراجعه به موقع به پزشک مانند دکتر. کامبیز هرمان مقدمو نظارت دقیق بر وضعیت نوزاد نقش اساسی در پیشگیری از عوارض خطرناک دارد. با تشخیص و درمان به موقع، زردی نوزاد را می توان به طور کامل و بدون عارضه درمان کرد.
